Jong paard, passend zadel; hoe doen we dat ?

zadelpassen jong paardZoals voor een moeder de eerste stapjes van haar kind een mooi moment zijn zo is het voor ons ruiters de eerste keer rijden op een jong paard een bijzonder moment. Voor dat dat grote moment daar is moet er echter een passend zadel komen. En dat blijkt nog wel eens een uitdaging…

Een jong paard moet leren de ruiter te dragen. Hiervoor zal het gedurende de training spieren gaan ontwikkelen, de spieren worden dikker en steviger. Een jong paard van drie jaar is ook nog volop in de groei. Deze groei gaat in fases, in de gewrichten bevinden zich de zgn. groeischijven. Deze schijven zijn van kraakbeen; dat is veel zachter dan gewoon bot. Als het gewricht volgroeid is sluiten de groeischijven zich. Simpel gezegd verbeend het zachte kraakbeen tot gewoon (hard) bot. De laatste groeischijven die zich sluiten zijn die in de wervels van het paard ( alle 32). Het moment waarop deze zich sluiten wordt bepaald door een aantal factoren ( hengsten groeien langer door dan merries) de grootte van het paard ( hoe meer stokmaat hoe langduriger de groei). Op zijn vroegst sluiten deze schijven zich als een paard 5 ½ is maar vaak is het later.

Het is niet verbazend dat al deze fysieke veranderingen in een jong paard een grote invloed hebben op de bouw en daarmee ook op het zadel van een jong paard. Waar het aan het begin van de africhting prima gelegen heeft is het een half jaar later al te krap. Het paard is er letterlijk uitgegroeid. Voor veel paardeneigenaren is dat dan ook de reden om te wachten met de aanschaf van een goed passend zadel tot het volwassen is. Een begrijpelijke redenatie ( vooral vanuit financieel standpunt) maar hoe eerlijk is dat tegenover een jong paard ?

verandering jong paard (2)Een niet (meer) goed passend zadel gaat schuiven langs de ruggengraat, het bot ligt daar dicht onder de huid en is daardoor uiterst gevoelig. Een ander veel voorkomend probleem is teveel druk rondom de schoft doordat de boom niet meer past voor het paard. Door het schuren gaat het weefsel onder de huid kapot. De huid is het sterkste gedeelte maar ook dat gaat uiteindelijk open en de drukking op de schoft is zichtbaar. Voor het zover is heeft het paard al lange tijd met een hele pijnlijke plek gelopen. Voor ons jaren later nog steeds zichtbaar als witte haren op de schoft….

Juist in deze eerste africhtings- fase willen wij graag dat een jong paard het werk als prettig en zeker niet als pijnlijk, ervaart. Niet alleen vanuit het perspectief van het paardenwelzijn is dit het streven; het heeft ook een positief effect op de africhting. Uit studies is gebleken dat, net als bij mensen, paarden beter dingen leren en onthouden als zij het als positief ervaren. Een pijnlijk zadel is een duidelijke negatief. Het paard heeft bovendien een uitstekend geheugen (Hanggi & Ingersoll, 2009) een nare ervaring zal niet snel vergeten worden.

Een boomloos zadel of een bareback pad dan maar ? Liever niet. Een boom is er met name voor om de druk van de ruiter over een zo groot mogelijk oppervlak te verdelen. Diverse studies (ii) hebben uitgewezen dat rijden zonder zadel, met bareback pads of boomloos, leidt tot een hoge puntbelasting. Het geeft ook teveel druk op de ruggengraat, zelfs de verdeling door een pad of een dekje kan dit niet (voldoende) voorkomen. Daarbij komt dat lichtrijden op een barebackpad niet echt een succes is waardoor er direct veel wordt doorgezeten. Het gewicht van het doorzitten is voor het paard zwaarder dan bij lichtrijden (iiii). Soms kom je een singel tegen met twee beugels eraan. Daarmee kan wel worden licht gereden, is dat de oplossing ? Hoe sympathiek ook, helaas niet. Alle druk komt op een klein stukje dat niet beschermt wordt door een boom zoals in de traditionele zadels. Deze druk van de beugelophanging is zo groot dat het weefsel wordt aangetast en het, bij regelmatig gebruik, leidt tot blessures.

jong paard en zadel

Kun je een jong paard dan alleen een passend zadel geven als je beschikt over een dikke bankrekening ? Nee beslist niet. Investeer vooral in tijd….. Realiseer je dat je waarschijnlijk meerdere zadels nodig zult hebben tot je eindelijk dat mooie dure zadel kan kopen dat je hem beloofd hebt als ie “groot” is. Ga op zoek naar een goed en betaalbaar gebruikt zadel. Begin met iedereen te vragen of je zijn of haar (oude) zadel mag passen. Laat een goede zadelpasser het zadel controleren op pasvorm, de staat van de boom en de rechtheid van het zadel. Een scheef zadel zet een jong paard al direct op achterstand. De ruiter geeft door een scheef zadel onbewust een eenzijdige gewichtshulp. Voor een jong paard dat nog moet leren het evenwicht te vinden onder de ruiter een extra probleem. Bovendien leidt het tot verkeerde spierontwikkeling en scheefheid in het paard.

Kies voor zadels gevuld met wol of lucht (Flair). Het meest bekende zadel in deze categorie is het Wow zadel. De vulling is aanpasbaar waardoor kleine veranderingen mogelijk zijn en het zadel eenvoudig aangepast kan worden aan het nieuwe “model” van je paard . Bij het zogenaamde Cair systeem kan dit niet. Kussens met het Cair systeem zijn niet aanpasbaar. De lucht die erin zit is samengeperst in de foam. Dit maakt de kussens ook harder dan goed gevulde wol of Flair (lucht) kussens.

Sommige zadelmerken (bijvoorbeeld www.kentandmasters.co.uk ) maar ook het Wow zadel hebben een verwisselbare boom ( eigenlijk kopijzer; vaak ten onrechte boom genoemd). Andere merken zoals Passier hebben bomen (kopijzers) die die door de zadelpasser aangepast kunnen worden.Sommige andere zadels kunnen aangepast op de pers, realiseer je dat dit niet onbeperkt kan.

Dit betekent niet dat je zadel voor altijd zal blijven passen. Een ander kopijzer verandert niet alleen de voorkant van het zadel maar ook de ligging (balans). De pasvorm van een zadel bestaat slechts ten delen uit de maat van de boom. De vorm en de hoek van de kussens en de vorm van de echte zadelboom is veel bepalender voor de pasvorm. Het kan echter wel helpen weer een groei fase door te komen en is dus zeker een optie. Met pads ( bijvoorbeeld van Prolite) kan de ligging van het zadel verbeterd waardoor je langer met je zadel kunt doorrijden.

Het Wow zadel bestaat volledig uit componenten waardoor het heel goed aanpasbaar is aan je paard. De kussens kunnen eenvoudig vervangen door andere types waardoor de optimale ligging van het zadel gegarandeerd wordt ook als het paard verandert en groeit..

Zorg dat je jezelf prettig in een zadel zit een zadel dat bijvoorbeeld te groot is voor de ruiter,leidt tot een verkeerde zit. De ruiter gaat glijden, valt voor of achterover of verkrampt. Voor een ( jong) paard is het heel plezierig als de ruiter rustig, in balans en onafhankelijk kan zitten. Het zadel is er voor ruiter en paard en moet de samenwerking ten goede komen.

.Als je een gebruikt zadel koopt koop een goed merk, wellicht iets duurder (zelfs tweedehands) maar geeft een betere inruil waarde of verkoopwaarde als een jong paard eruit gegroeid is.Bovendien is het kwalitatief beter dus minder kans op bijvoorbeeld boombreuk.

Heb je een passend zadel gevonden ? Laat je zadel minimaal 1x per 6 maanden controleren door een zadelpasser. Een kleine investering maar het op langere termijn goedkoper dan medische kosten of een her-opleiding van je paard. Bovendien kan het een langdurige revalidatie voorkomen. En last but not least gunnen we het jonge paard toch een goede start van de (hopelijk lange) carrière onder het zadel ?

 Bronnen en verwijzingen

i Positive interactions lead to lasting positive memories in horses, (2009)

Equus caball Carol Sankey, Marie-Annick Richard-Yris, Hélène Leroy, Severine Henry, Martine Hausbergerhttp

Hanggi, E. B. and Ingersoll, J. F. (2009). Long-term memory for categories and concepts in horses (Equus caballus). Animal Cognition, 12(3), 451-462. DOI: 10.1007/s10071-008-0205-9.

 ii (Comparison of pressure distribution under a conventional saddle and a treeless saddle at sitting trot. Belock B, Kaiser LJ, Lavagnino M, Clayton HM.)

 iiii FRUEHWIRTH, B., PEHAM, C., SCHEIDL, M. and SCHOBESBERGER, H. (2004), Evaluation of pressure distribution under an English saddle at walk, trot and canter. Equine Veterinary Journal, 36: 754–757. doi: 10.2746/0425164044848235

 Forces &  pressures on the horse’s back during bareback riding Clayton, H.M., Belock, B., Lavagnino, M., and Kaiser, L.J.  The Veterinary Journal. January 2013, vol 195 (1), 48-52